Genetyka umaszczenia kotów — locusy A, B i D
Kolor sierści kota rasowego nie jest „zgadywanką z rodowodu” — część cech da się przewidzieć prostą krzyżówką Mendla. W praktyce hodowlanej najczęściej zaczyna się od trzech locusów: A (agouti / solid), B (czarny / czekoladowy) i D (gęsty / rozcieńczony). Ten sam uproszczony model liczy kalkulator genetyki umaszczenia w MyBreederLine.
To model edukacyjny — nie test DNA, nie pełna genetyka wszystkich ras i nie decyzja sędziego. Nie obejmuje m.in. rudych (locus O, sprzężony z płcią), białego dominującego, srebrzystości ani cynamonu.
Trzy locusy w skrócie
Każdy locus to para alleli (np. `Aa`, `BB`, `Dd`). Allele dominujące wystarczy mieć w jednej kopii; recesywne fenotypy wymagają dwóch kopii.
| Locus | Dominujący | Recesywny (homozygota) | Co widać |
|---|---|---|---|
| A (agouti) | `A` — włos pasmowany, widać pręgowanie | `aa` — jednolity (solid / self) | Czy tabby może się „pokazać”, czy kot jest solid |
| B (brown) | `B` — eumelanina „czarna” | `bb` — czekoladowy | Czarny vs czekoladowy (w modelu bez cynamonu) |
| D (dilute) | `D` — kolor gęsty | `dd` — rozcieńczony | Czarny → niebieski, czekoladowy → liliowy |
Źródła laboratoryjne (m.in. UC Davis VGL) opisują te same geny: agouti (ASIP), brown (TYRP1), dilution (MLPH). W pełnej genetyce locus B ma też allel cynamonowy — w kalkulatorze MyBreederLine na razie liczymy tylko czarny / czekoladowy.
Jak łączyć kolory (fenotyp edukacyjny)
Przy założeniu, że rodziców opisujesz tylko przez A/B/D (bez rudego i bieli), uproszczona mapa wygląda tak:
| Baza (B + D) | Solid (`aa`) | Agouti (jest `A`) |
|---|---|---|
| czarny (`B` + `D`) | czarny solid | czarny pręgowany |
| niebieski (`B` + `dd`) | niebieski solid | niebieski pręgowany |
| czekoladowy (`bb` + `D`) | czekoladowy solid | czekoladowy pręgowany |
| liliowy (`bb` + `dd`) | liliowy solid | liliowy pręgowany |
W kodzie EMS litery koloru często idą tak: `n` czarny, `a` niebieski, `b` czekoladowy, `c` liliowy. Przy agouti dokładany jest kod pręgowania (21–25) — więcej w poradniku kod EMS — umaszczenie.
Uwaga: kot `aa` nadal „niesie” geny wzoru tabby, ale solid je maskuje (czasem widać „ghost markings”). Kalkulator pokazuje agouti vs solid, nie rozróżnia klasycznego / tygrysiego / cętkowanego.
Jak czytać wynik krzyżówki
- Ustal genotypy rodziców na A, B i D (z fenotypu + rodowodu albo z testu DNA, jeśli masz).
- Policz rozkład per locus (np. `Aa` × `Aa` → 25% `AA`, 50% `Aa`, 25% `aa`).
- Połącz locusy — zakładamy, że dziedziczą się niezależnie.
- Przetłumacz najczęstsze kombinacje na fenotyp edukacyjny (jak wyżej).
Heterozygota (`Aa`, `Bb`, `Dd`) wygląda jak dominujący fenotyp, ale może przekazać allel recesywny. Dlatego dwa czarne solidy mogą dać czekoladowe albo niebieskie kocięta, jeśli oboje niosą `b` albo `d`.
W kalkulatorze genetyki umaszczenia wybierasz genotypy kotki i kocura — dostajesz rozkład per locus i łączone kombinacje z krótkim opisem fenotypu. Bez logowania.
Czego ten model nie przewidzi
- Rudego / kremowego / szylkretów — locus O jest na chromosomie X; tu potrzebna osobna logika i płeć potomstwa.
- Bieli dominującej i łacienia — locusy białe „wyłączają” kolor na części lub całym ciele.
- Srebrzystości, golden, pointów, amber — osobne geny / allele.
- Cynamonu i fawn — pełna seria B (`B` > `b` > `bˡ`); w tej wersji toola ich nie ma.
- Pewnego fenotypu bez kompletnych danych — sam wygląd rodzica nie zawsze zdradza, czy jest heterozygotą.
Gdy planujesz miot pod kątem rodowodu i pokrewieństwa, uzupełnieniem jest kalkulator COI. Gdy chcesz trzymać EMS, krycia i stado w jednym miejscu: załóż konto.